سونوگرافی فولیکول یکی از مهمترین ابزارهای تشخیصی در ارزیابی عملکرد تخمدانها و بررسی وضعیت باروری زنان است. این روش به پزشکان کمک میکند تا رشد و بلوغ فولیکولها را بررسی کرده و بهترین زمان تخمک گذاری یا درمانهای کمک باروری مانند IUI و IVF را برنامه ریزی کنند. در این مقاله، به طور کامل با نحوه انجام، مزایا و کاربردهای سونوگرافی فولیکول آشنا میشوید. اگر برای بررسی سلامت باروری خود نیاز به یک مرکز سونوگرافی دارید، بهترین مرکز سونوگرافی تهران در ادامه به شما معرفی خواهد شد.
سونوگرافی فولیکول چیست؟
سونوگرافی فولیکول یا فولیکولومتری روشی غیر تهاجمی برای بررسی تخمدانها و پیش بینی زمان تخمک گذاری است. در این روش، پزشک با استفاده از دستگاه سونوگرافی، تعداد و اندازه فولیکولهای تخمدان را مشاهده میکند. فولیکولها کیسههای کوچک پر از مایع هستند که تخمک درون آنها رشد میکند. در شروع سیکل قاعدگی، فولیکولها بسیار کوچکاند (۲ تا ۵ میلیمتر). در اواسط سیکل، یکی از آنها به فولیکول غالب تبدیل شده و تا حدود ۱۸ تا ۲۴ میلی متر رشد میکند. با رسیدن به این اندازه، تخمک آزاد میشود و احتمال باروری بالا میرود. این سونوگرافی به پزشک کمک میکند بهترین زمان باروری را تعیین کرده و مشکلاتی مانند کیست تخمدان یا تخمدان پلی کیستیک را تشخیص دهد.
نحوه انجام سونوگرافی فولیکول
تعیین زمان مناسب سونوگرافی
- پزشک براساس روز شروع سیکل قاعدگی، زمان بندی سونوگرافی را مشخص میکند.
- معمولا اولین سونوگرافی بین روز دوم تا پنجم سیکل انجام میشود.
آمادگی قبل از سونوگرافی
- برای سونوگرافی شکمی: مثانه باید پر باشد تا اندامهای لگنی واضح دیده شوند.
- برای سونوگرافی ترانس واژینال: مثانه باید خالی باشد.
انجام سونوگرافی
- در روش شکمی: بیمار روی تخت دراز میکشد و پروب روی شکم قرار میگیرد.
- در روش ترانس واژینال: پروب استریل شده با ژل لغزنده وارد واژن شده و تصاویر دقیق از تخمدانها و فولیکولها ثبت میشود.
ثبت و بررسی تصاویر اولیه
- پزشک اندازه و تعداد فولیکولها را اندازهگیری میکند.
- وضعیت رحم و ضخامت اندومتر نیز بررسی میشود. (این مورد با سونوگرافی تخصصی اندومتریوزیس نیز مشخص میشود.)
تکرار سونوگرافی در مراحل بعدی سیکل
- معمولا سونوگرافی در روزهای ۱۰ تا ۱۴ سیکل دوباره انجام میشود.
- هدف این مرحله پیگیری رشد فولیکول غالب و تعیین زمان دقیق تخمک گذاری است.
تفسیر نتایج و برنامه ریزی درمانی
- پزشک براساس اندازه فولیکولها، روز تخمک گذاری را پیش بینی میکند.
- در صورت نیاز به روشهای کمک باروری مانند IUI یا IVF، زمان دقیق آن تعیین میشود.
بیشتر بخوانید: سونوگرافی رحم برای چه مواردی انجام میشود؟
اندازه مناسب فولیکول برای بارداری
در سونوگرافی فولیکول یکی از کلیدیترین فاکتورها، اندازه فولیکولهاست چون نشان دهنده بلوغ تخمک و آماده بودن برای تخمک گذاری است. اندازه گیری فولیکول با دقت انجام میشود: پزشک دو محور عمود بر هم فولیکول را اندازه میگیرد و میانگین آن را به عنوان قطر فولیکول گزارش خواهد کرد.
- اوایل سیکل (فولیکولهای اولیه): در روزهای ۲ تا ۵، فولیکولها کوچکاند (حدود ۲ تا ۵ میلیمتر) و هنوز بلوغ نیافتهاند.
- رشد و بلوغ: با پیشرفت سیکل، یکی از فولیکولها رشد بیشتری میکند و به فولیکول غالب تبدیل میشود.
- اندازه ایده آل برای تخمک گذاری: وقتی فولیکول غالب به حدود ۱۸ تا ۲۴ میلیمتر برسد، احتمال آزاد شدن تخمک خیلی بالا میرود. در این مرحله پزشک برای تحریک نهایی یا زمان بندی نزدیکی / IUI اقدام میکند.
- فولیکولهای خیلی کوچک: اگر فولیکول به حد کافی رشد نکند (مثلا زیر ۱۶ میلی متر در زمان مورد انتظار)، تخمک گذاری ممکن است رخ ندهد یا تخمک نارس باشد.
- فولیکولهای بزرگتر از حد انتظار: فولیکولهایی که بیش از ۲۵ میلی متر میشوند و باقی میمانند، ممکن است به کیست تبدیل شوند یا نشان دهنده عدم پاره شدن طبیعی باشند که نیاز به پیگیری دارد. که در این موارد تشخیص کیست تخمدان با سونوگرافی انجام میشود.
پزشک با تکرار سونوگرافی طی چند روز پشت سرهم، روند رشد فولیکول را دنبال کرده و دقیقترین زمان تخمک گذاری را تعیین میکند. در مواردی که تصمیم به تحریک تخمدان گرفته میشود، تزریق هورمون نهایی (مثل hCG) معمولا وقتی فولیکول به اندازه مناسب رسیده است داده میشود تا تخمک گذاری کنترل شده رخ بدهد.
برای اینکه این اندازه گیری میلی متری دقیق و بدون خطا انجام شود. این تصویر برداری باید در بهترین مرکز سونوگرافی تهران با جدیدترین تجهیزات و زیر نظر متخصص انجام شود.
اطلاعات تماس سونوگرافی طنین
مرکز سونوگرافی و رادیولوژی تخصصی طنین
دکتر اعظم غیبی
متخصص رادیولوژی و سونوگرافی
فلوشیپ تصویربرداری پستان، زنان و بارداری
سونوگرافی تخصصی جنین، اکوکاردیوگرافی جنین و بررسی اندومتریوزیس
📍 نشانی: تهران، سعادتآباد، چهارراه سرو، ضلع جنوب غربی، پلاک ۶۲، طبقه اول
📞 تلفن تماس: ۰۲۱۲۲۱۴۲۵۰۱ – ۰۲۱۲۲۱۴۲۵۲۳
📱 شماره همراه: ۰۹۳۵۱۰۰۱۳۶۵
🕒 ساعات کاری: همهروزه ۱۰:۰۰ تا ۲۱:۰۰ (با تعیین وقت قبلی)
📲 اینستاگرام: @drgheybi_tanin.sonography
کاربردهای سونوگرافی فولیکول
سونوگرافی فولیکول در تشخیص و درمان مشکلات باروری اهمیت زیادی دارد. برخی از کاربردهای اصلی آن عبارتند از:
پایش تخمک گذاری (Ovulation Monitoring)
برای زنانی که قصد بارداری دارند یا تحت درمان ناباروری هستند، این روش دقیقترین راه تشخیص زمان تخمک گذاری است.
تشخیص سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS)
در زنان مبتلا به تخمدان پلی کیستیک، فولیکولهای متعدد کوچک دیده میشود که با سونوگرافی به وضوح قابل بررسی است.
پیگیری درمان ناباروری
در روشهایی مانند تحریک تخمدان با دارو یا IVF، پزشک با کمک سونوگرافی تعداد و اندازه فولیکولها را ارزیابی میکند.
بررسی علل اختلالات قاعدگی
زنانی که سیکل نامنظم دارند یا دچار آمنوره هستند، با این روش میتوان علت احتمالی مشکل را شناسایی کرد.
آمادگیهای لازم برای سونوگرافی فولیکول
برای بهدست آوردن بهترین تصاویر در سونوگرافی فولیکول، رعایت چند نکته ضروری است:
- در روش شکمی، مثانه باید پر باشد تا تصاویر واضحتر ثبت شود.
- در روش ترانس واژینال، مثانه باید خالی باشد.
- بهتر است بیمار سابقه سیکل قاعدگی خود را به پزشک اطلاع دهد.
- مصرف داروهای هورمونی یا محرک تخمدان باید طبق نظر پزشک انجام شود.
بیشتر بخوانید: دقیق ترین روش محاسبه سن بارداری را بشناسید!
تفسیر نتایج سونوگرافی فولیکول
تفسیر سونوگرافی باید توسط متخصص زنان یا رادیولوژیست انجام شود. در گزارش سونوگرافی معمولا موارد زیر ذکر میشود:
- تعداد فولیکولها در هر تخمدان
- اندازه فولیکولهای غالب
- ضخامت اندومتر (لایه داخلی رحم)
- وجود کیست یا هر ناهنجاری احتمالی
مزایای سونوگرافی فولیکول
غیرتهاجمی و ایمن: این روش بدون اشعه انجام میشود و هیچ خطری برای بیمار ندارد.
کمک به افزایش شانس بارداری: با تعیین دقیق زمان تخمک گذاری، احتمال بارداری طبیعی یا موفقیت در روشهای کمکباروری (IUI و IVF) بیشتر میشود.
تشخیص سریع اختلالات تخمدان: مشکلاتی مانند کیست تخمدان، تخمدان پلی کیستیک یا فولیکول نارس به سرعت شناسایی میشوند.
برنامه ریزی دقیق برای درمان ناباروری: پزشک میتواند زمان مناسب تزریق داروهای تحریک تخمدان، IUI یا تخمک گیری در IVF را مشخص کند.
ارزیابی ذخیره تخمدان: با شمارش فولیکولهای کوچک اولیه (Antral Follicle Count) میتوان توان باروری را تخمین زد.
بررسی همزمان وضعیت رحم و اندومتر: علاوه بر فولیکولها، ضخامت و آماده بودن لایه داخلی رحم برای لانه گزینی جنین هم ارزیابی میشود.
پیگیری روند درمانهای هورمونی یا جراحی تخمدان: پاسخ تخمدان به داروها یا وضعیت آن پس از جراحی به راحتی قابل بررسی است.
برای اینکه از این مزایا بهره مند شوید به سونوگرافی طنین و زیر نظر دکتر اعظم غیبی فلوشیپ تصویر برداری پستان، زنان، بارداری مراجعه کنید.
سوالات متداول سونوگرافی فولیکول
جمع بندی
سونوگرافی فولیکول یکی از مهمترین ابزارها در ارزیابی باروری زنان است که با کمک آن میتوان زمان دقیق تخمک گذاری را تعیین و مشکلات احتمالی تخمدان را شناسایی کرد. این روش کاملا ایمن، بدون درد و با دقت بالا انجام میشود و نقش کلیدی در افزایش شانس بارداری دارد.اگر به دنبال برنامه ریزی دقیق برای بارداری هستید یا پزشک به شما توصیه کرده که وضعیت فولیکولها بررسی شود، بهتر است با مرکز سونوگرافی مجهز و تحت نظر پزشک متخصص اقدام کنید تا بهترین نتیجه را بگیرید.
