بارداری یکی از مهمترین و حساسترین دورههای زندگی یک زن است که در آن مراقبتهای پزشکی و بهداشتی نقش کلیدی ایفا میکنند. در این دوران، هر تصمیمی باید با دقت و آگاهی اتخاذ شود، به ویژه هنگامی که صحبت از بررسی وضعیت سلامتی میشود. یکی از روشهای متداول در ارزیابی سلامت پستانها، ماموگرافی است؛ آزمونی که به تشخیص زودهنگام سرطان پستان کمک میکند. اما سوالی که ممکن است ذهن بسیاری از مادران باردار را به خود مشغول کند این است: آیا انجام ماموگرافی در دوران بارداری ایمن است؟ در این مقاله به بررسی اهمیت، روشها و احتیاطهای لازم برای انجام ماموگرافی در دوران بارداری خواهیم پرداخت و نکات مهمی را برای مادران باردار ارائه خواهیم کرد تا بتوانند تصمیمی آگاهانه و ایمن بگیرند.
آیا امکان ماموگرافی در بارداری وجود دارد؟
امکان انجام ماموگرافی در دوران بارداری وجود دارد، اما انجام این آزمایش باید با احتیاط و تحت نظر پزشک متخصص صورت گیرد. ماموگرافی ممکن است در موارد خاصی که تشخیص زودهنگام سرطان پستان یا مشکلات دیگر ضروری است، توصیه شود. اگر خانمی در دوران بارداری تودهای در پستان یا علائم دیگری مانند درد یا تغییرات در پوست پستان تجربه کند، پزشک ممکن است ماموگرافی دیجیتال را تجویز کند. گاهی انجام این آزمایش برای سلامت مادر و جنین ضروری است، میتوان با رعایت احتیاطهای لازم آن را انجام داد.
علت انجام ماموگرافی در بارداری و حاملگی
ماموگرافی در بارداری و دوران شیردهی ممکن است به دلایل مختلفی انجام شود. اگرچه معمولاً پزشکان در دوران بارداری از انجام ماموگرافی غیرضروری خودداری میکنند، اما در برخی موارد خاص با توجه به کاربردهای ماموگرافی، این آزمایش میتواند ضروری باشد. در ادامه به علل انجام ماموگرافی در بارداری و حاملگی اشاره میکنیم:
تشخیص زودهنگام سرطان پستان
یکی از مهمترین دلایل انجام ماموگرافی در دوران بارداری، تشخیص زودهنگام سرطان پستان است. اگر خانمی در دوران بارداری یا شیردهی علائمی مانند توده، تغییرات پوستی یا ترشحات غیرطبیعی از نوک پستان را تجربه کند، پزشک ممکن است ماموگرافی را برای بررسی وضعیت پستان توصیه کند.
مراقبت از مادر
در مواردی که سابقه خانوادگی سرطان پستان یا عوامل خطرزا دیگر وجود دارد، انجام ماموگرافی میتواند بخشی از برنامه مراقبت از سلامت مادر باشد. این آزمایش به پزشکان کمک میکند تا در صورت لزوم اقدامهای درمانی لازم را انجام دهند.
بررسی تودههای پستانی
اگر در طول بارداری تودهای در پستان احساس شود، ماموگرافی میتواند به تعیین نوع آن (خوشخیم یا بدخیم) کمک کند. تشخیص سریع و دقیق میتواند از نگرانیهای غیرضروری جلوگیری کند.
پیگیری نتایج آزمایشات قبلی
در برخی موارد، اگر خانم قبلاً تحت درمان سرطان پستان قرار گرفته باشد، ممکن است نیاز باشد تا وضعیت پستانهای خود را در طول بارداری پیگیری کند. ماموگرافی میتواند در ارزیابی تغییرات در بافت پستان مفید باشد.
آزمایشهای غیرمخرب
ماموگرافی دیجیتال و ماموگرافی سهبعدی (3D) میتوانند در بارداری انجام شوند و به صورت غیرمخرب اطلاعات دقیقی درباره وضعیت پستانها ارائه دهند. این روشها میتوانند دقت بیشتری در تشخیص داشته باشند و در کاهش نیاز به آزمایشهای اضافی کمک کنند.
تعیین روش درمانی
اگر در نتیجه ماموگرافی، وجود سرطان پستان تأیید شود، اطلاعات بهدستآمده میتواند به پزشکان در انتخاب بهترین روش درمانی کمک کند، حتی اگر درمان در دوران بارداری با احتیاط انجام شود.
عوارض ماموگرافی در بارداری
ماموگرافی سینه یک روش تصویربرداری است که برای بررسی وضعیت پستانها و تشخیص زودهنگام سرطان پستان مورد استفاده قرار میگیرد. با این حال، انجام این آزمایش در دوران بارداری ممکن است نگرانیهایی را به دنبال داشته باشد. در زیر به عوارض و نگرانیهای مرتبط با ماموگرافی در بارداری اشاره میکنیم:
قرارگیری در معرض اشعه
اشعه ایکس: ماموگرافی بهطور معمول از اشعه ایکس برای تولید تصاویر استفاده میکند. اگرچه دوز اشعه در ماموگرافی بسیار کم است و معمولاً خطر کمی برای مادر و جنین دارد، اما نگرانیهایی درباره تأثیرات احتمالی قرارگیری در معرض اشعه در دوران بارداری وجود دارد.
اقدامات محافظتی: پزشکان معمولاً از اقدامات محافظتی برای کاهش قرارگیری در معرض اشعه استفاده میکنند و سعی میکنند زمانبندی انجام ماموگرافی را طوری تنظیم کنند که ایمنتر باشد.
درد و ناراحتی
درد در حین انجام آزمایش: برخی زنان ممکن است در حین انجام ماموگرافی احساس ناراحتی یا درد کنند. این درد ممکن است به دلیل فشاری باشد که در حین تصویربرداری به پستانها وارد میشود.
افزایش حساسیت: در دوران بارداری، پستانها ممکن است حساستر شوند و این مسئله میتواند ناراحتی را افزایش دهد.
نتایج کاذب
تغییرات هورمونی در دوران بارداری میتواند باعث تغییر در بافت پستانها شود، که ممکن است منجر به نتایج کاذب در ماموگرافی شود. این نتایج کاذب میتوانند منجر به نگرانیهای غیرضروری یا آزمایشات اضافی شوند.
تأخیر در تشخیص
در صورتی که ماموگرافی در دوران بارداری بهدرستی تفسیر نشود، ممکن است تشخیص زودهنگام سرطان پستان به تأخیر بیفتد، که میتواند عواقب جدیتری داشته باشد.
نگرانیهای روانی
احتمال بروز مشکلات در پستان یا وجود سرطان میتواند منجر به استرس و اضطراب در مادر شود. این نگرانیها ممکن است تأثیر منفی بر سلامت روانی مادر و جنین داشته باشد.
احتمال خطا در تفسیر نتایج ماموگرافی در حین بارداری
با توجه به اینکه در حین دوران بارداری، تراکم بافت سینه افزایش مییابد بنابریان تقسیر نتایج حاصل از ماموگرافی سختتر خواهد بود، حتی در روشهای نوین ماموگرافی سهبعدی به دلیل تغییراتی که در بافت سینه ایجاد میشود شناسایی هرگونه توده و یا تومور در بافت سینه مشکل است، حتی پس از تولد نوزاد و در زمان شیردهی به دلیل وجود شیر در مجراهای شیر نمیتوان تصاویر دقیقی از بافت سینهها تهیه نمود بنابراین اگر قصد دارید ماموگرافی را جهت انجام غربالگری سالیانه سرطان سینه انجام دهید پزشکان توصیه مینمایند که این غربالگری را تا زمان به دنیا آمدن نوزاد به تعویق بیندازید.
در دوران شیردهی نیز ۳۰ دقیقه پیش از ماموگرافی ابتدا شیر سینههای خود را با دستگاههای مکش به طور کامل تخلیه نمائید تا اینکه هیچ گونه اختلالی در تفسیر نتایج ماموگرافی ایجاد نشود.
حفاظت از جنین در حین ماموگرافی
غربالگری سینه آزمایشی است که اگر چند ماه انجام آن به تعویق بیفتد مشکل خاصی در سلامتی شما ایجاد نمیشود اما هرگونه توده در سینه که با تاخیر تشخیص داده شود ممکن است عواقب خطرناک و جدی برای سلامت شما داشته باشد.
بنابراین پس از اینکه متوجهی توده در بافت سینه خود شدهاید ابتدا باید به بهترین مرکز ماموگرافی در تهران مراجعه نمائید، زمانی که پزشک در معاینات فیزیکی وجود این توده را مورد تائید قرار دهد اولین گزینه برای خانمهای باردار انجام سونوگرافی از سینه میباشد. سونوگرافی یکی از روشهای بیخطر در حین بارداری میباشد، همان طور که یک مادر باردار در حین بارداری چندین مرتبه باید سونوگرافی از جنین را انجام دهد و این آزمایش را با اطمینان خاطر و بدون هیچ نگرانی انجام میدهد میتواند سونوگرافی از سینه را نیز بدون کوچکترین نگرانی انجام دهد.
در صورتی که تصاویر سونوگرافی نیز تصاویر مشکوکی را نشان دهند جهت اطمینان و تعیین اندازه و نوع توده باید ماموگرافی انجام دهید، در شرایطی که انجام ماموگرافی حین بارداری ضروری باشد تکنسین رادیولوژی با انجام اقداماتی احتمال هرگونه آسیب به جنین شما را به حداقل ممکن خواهد رسانید، برخی از این اقدامات محافظتی عبارتند از:
- در صورتی که تکنسین از شرایط بارداری شما اطلاع داشته باشد میزان اشعه دستگاه را در کمترین حالت ممکن قرار میدهد بنابراین لازم است پیش از انجام ماموگرافی به تکنسین سن بارداری جنین خود را اطلاع دهید تا تنظیمات دستگاه را تغییر دهد.
- قبل از اینکه ماموگرافی شما انجام شود تکنسین با استفاده از یک محافظ سربی شکم شما را میپوشاند تا میزان اشعههای که به جنین میرسد به حداقل ممکن تقلیل بیابد.
- تنظیم دقیق و عدم احتیاج به تکرار آزمایش: گاهی اوقات بنا به تنظیم نادرست دستگاه و یا بیدقتی تکنسین و یا پیش آمدن شرایط دیگر لازم است که ماموگرافی تکرار شود تا بتوان تصاویر واضحتری تهیه شود، در صورتی که به مرکز تصویربرداری از قبل اطلاع دهید که باردار هستید ماموگرافی شما را به یک پزشک متخصص محول مینماید تا میزان هرگونه خطا و اشتباه در انجام تصویربرداری تا جایی که امکان دارد کاهش بیابد، در این صورت در طی همان آزمایش اول میتوان تصاویر کاملی را تهیه نمود و احتیاجی به تکرار آزمایش و در معرض اشعه قرار گرفتن به صورت دوباره وجود نخواهد داشت.
نتیجه گیری
اگرچه ماموگرافی میتواند در دوران بارداری برای تشخیص مشکلات پستان ضروری باشد، اما باید با احتیاط انجام شود و خطرات احتمالی را در نظر گرفت. بهترین رویکرد، مشورت با پزشک و ارزیابی دقیق نیازها و شرایط فردی است تا بتوان تصمیمی آگاهانه و ایمن گرفت.
