عکس رنگی رحم برای چه مواردی استفاده می‌شود

عکس رنگی رحم یا هیستروسالپنگوگرافی نوعی تست می باشد که ممکن است خیلی نام آن را شنیده باشید و این سوال برایتان پیش آمده است که این سونوگرافی به چه دلیل انجام می شود؟ زمانی که یک خانم تصمیم به بارداری می گیرد باید به این مساله توجه داشته باشد که در این پروسه بسیاری از قسمت های بدن نقش دارند و بایستی حتما عملکرد صحیحی داشته باشند. تخمدان‌ های شما باید هر ماه یک تخمک تولید کنند که به آن تخمک‌گذاری گفته می‌شود، همچنین رحم نیز باید از سلامت کامل برخوردار باشد با بروز هر گونه مشکلی لازم است تا از روش های تشخیصی مثل هیستروسالپنگوگرافی لازم می باشد.

عکس رنگی رحم چیست؟

عکس رنگی رحم یا به طور علمی هیستروسالپنگوگرافی (Hysterosalpingography) یک روش تصویربرداری تخصصی است که در آن با تزریق ماده حاجب به داخل رحم و انجام تصویربرداری با دستگاه فلوروسکوپی، وضعیت رحم و لوله‌های رحمی بررسی می‌شود. این روش تفاوت زیادی با سونوگرافی دارد؛ در حالی که سونوگرافی با امواج صوتی کار می‌کند، عکس رنگی رحم بر پایه پرتو ایکس است و می‌تواند انسداد یا چسبندگی لوله‌ها را به صورت دقیق‌تر نشان دهد. هدف از انجام این آزمایش، تشخیص ناهنجاری‌های ساختاری رحم مانند پولیپ، فیبروم، یا تنگی لوله‌هاست که ممکن است مانع بارداری طبیعی شوند.

در چه مواردی می توان از هیستروسالپنگوگرافی یا عکس رنگی رحم استفاده کرد ؟

پزشکان متخصص زنان و رادیولوژی زمانی عکس رنگی رحم (HSG) را تجویز می‌کنند که نیاز به بررسی دقیق عملکرد رحم و لوله‌های فالوپ وجود داشته باشد. این روش یکی از مهم‌ترین ابزارهای تشخیصی در حوزه‌ی ناباروری و مشکلات ساختاری رحم است. در ادامه، کاربردهای اصلی این روش به‌صورت دقیق‌تر توضیح داده شده است:

۱. بررسی علت ناباروری زنان

یکی از نخستین دلایل انجام عکس رنگی رحم، بررسی مسیر عبور تخمک و اسپرم است. در زنان نابارور، ممکن است لوله‌های فالوپ مسدود باشند و اجازه رسیدن اسپرم به تخمک را ندهند. با انجام این تست، پزشک می‌تواند متوجه شود که آیا مسیر لوله‌ها باز است یا خیر. اگر لوله‌ها بسته باشند، نیاز به درمان‌های خاص یا جراحی وجود دارد.

۲. تشخیص انسداد یا تنگی لوله‌های فالوپ

لوله‌های رحمی (فالوپ) نقش کلیدی در بارداری دارند. تخمک از تخمدان به وسیله این لوله‌ها به رحم می‌رسد. در صورت وجود انسداد، بارداری طبیعی ممکن نیست. عکس رنگی رحم می‌تواند به طور دقیق محل انسداد، شدت آن و نوع گرفتگی (یکطرفه یا دوطرفه) را مشخص کند. در برخی موارد، تزریق ماده حاجب باعث باز شدن لوله و افزایش احتمال بارداری در ماه‌های بعد می‌شود.

۳. شناسایی چسبندگی‌ها یا زخم‌های داخل رحم

بر اثر عفونت‌های رحمی، جراحی‌های قبلی (مانند کورتاژ یا سزارین) یا التهابات لگنی، ممکن است دیواره‌های داخلی رحم به هم بچسبند یا زخم شوند. این وضعیت با سونوگرافی معمولی قابل تشخیص نیست. با عکس رنگی رحم می‌توان این چسبندگی‌ها مانند چسبندگی جفت را شناسایی کرد و در صورت نیاز، با روش‌های درمانی مانند هیستروسکوپی آن‌ها را برطرف نمود.

۴. بررسی ناهنجاری‌های مادرزادی رحم

برخی زنان از بدو تولد دارای ناهنجاری‌های رحمی هستند، مثل رحم دو شاخ، رحم سپتوم‌دار (دارای تیغه)، یا رحم تک شاخ. این مشکلات می‌توانند باعث سقط‌های مکرر یا ناتوانی در لانه گزینی جنین شوند. عکس رنگی رحم با نمایش شکل دقیق حفره داخلی رحم، امکان تشخیص این ناهنجاری‌ها را فراهم می‌کند.

۵. ارزیابی وضعیت رحم پس از جراحی یا عفونت‌های لگنی

زنانی که سابقه‌ی جراحی رحم، برداشتن فیبروم، یا عفونت‌های شدید لگنی داشته‌اند، ممکن است دچار تغییراتی در ساختار رحم یا لوله‌ها شوند. عکس رنگی رحم به پزشک کمک می‌کند تا مطمئن شود که پس از درمان یا جراحی، مسیر لوله‌ها باز و عملکرد رحم طبیعی است.

۶. بررسی علل سقط مکرر و اختلالات قاعدگی پس از عمل

در زنانی که به طور مکرر سقط جنین را تجربه می‌کنند یا پس از عمل‌های رحمی دچار نامنظمی در پریود شده‌اند، این روش می‌تواند دلیل زمینه‌ای را نشان دهد؛ مثلا وجود بافت اسکار، چسبندگی یا تغییرات غیرطبیعی در حفره رحم در سونوگرافی سقط جنین نشان داده خواهد شد.

🌐قیمت سونوگرافی بارداری در سال ۱۴۰۴⁉️

چگونه برای انجام عکس رنگی رحم آماده شویم ؟

به منظور انجام این آزمایش لازم است تا کارهای زیر انجام داده شود که مهم ترین آن ها عبارتند از:

• معمولا پیش از انجام این آزمایش نوعی دارو را از یک ساعت پیش باید مصرف کنید. ممکن است نیاز به مصرف آنتی بیوتیک نیز داشته باشید.
• به این نکته توجه داشته باشید که شخصی را حتما به عنوان همراه کنار خود داشته باشید.
• بهتر است ۱۵ دقیقه پیش از انجام پروسه در محل حاضر باشید.
• بعد از دوره پریود تا پیش از انجام این تست باید از روابط جنسی خودداری شود.
• حتما این تست را باید با مثانه خالی انجام دهید ولی نیازی به ناشتا بودن نیست و می توانید قبل از تست وعده غذایی سبکی میل کنید.
• به خاطر داشته باشید که حتما پیش از انجام این تست باید تست عفونت واژن را انجام دهید.

مراحل انجام عکس رنگی رحم

عکس رنگی رحم معمولا در بخش رادیولوژی یا سونوگرافی تخصصی انجام می‌شود و حدود ۱۰ تا ۲۰ دقیقه زمان می‌برد. این روش کاملا سرپایی است و نیاز به بستری شدن ندارد. در ادامه، مراحل انجام آن را قدم به قدم مرور می‌کنیم تا بیمار بداند دقیقا چه اتفاقی می‌افتد:

۱. آماده سازی اولیه بیمار

قبل از شروع، بیمار روی تخت مخصوص دراز می‌کشد. از او خواسته می‌شود لباس زیر را درآورده و گان بیمارستانی بپوشد. سپس ناحیه تناسلی با محلول ضدعفونی تمیز می‌شود تا خطر عفونت کاهش یابد. در صورت حساسیت به دارو یا ماده حاجب، باید قبل از انجام، پزشک را مطلع کند. در برخی موارد برای کاهش درد، از مسکن خفیف یا اسپری بی‌حسی موضعی استفاده می‌شود.

۲. قرار دادن اسپکولوم و کاتتر

پزشک مانند معاینه زنان، اسپکولوم را برای باز کردن دهانه رحم قرار می‌دهد تا دید کافی ایجاد شود. سپس یک لوله نازک و انعطاف پذیر (کاتتر) از طریق دهانه رحم وارد حفره‌ی رحم می‌شود. این بخش معمولاً بدون درد یا با ناراحتی خفیف انجام می‌گیرد.

۳. تزریق ماده حاجب

پس از اطمینان از قرارگیری صحیح کاتتر، ماده حاجب مخصوص به صورت آرام و تدریجی تزریق می‌شود. این ماده باعث می‌شود رحم و لوله‌های فالوپ در تصویر اشعه ایکس به‌وضوح دیده شوند. در این زمان ممکن است فرد احساس سنگینی یا گرفتگی خفیف در ناحیه زیر شکم داشته باشد که طبیعی است و معمولاً ظرف چند دقیقه برطرف می‌شود.

۴. تصویربرداری با دستگاه فلوروسکوپی

هم‌زمان با تزریق ماده حاجب، دستگاه فلوروسکوپی شروع به تصویربرداری زنده از رحم و لوله‌های فالوپ می‌کند. اگر لوله‌های رحم باز باشند، ماده حاجب از آنها عبور کرده و وارد فضای لگن می‌شود. اما اگر مسیر بسته یا تنگ باشد، ماده در نقطه‌ای متوقف می‌شود و پزشک می‌تواند محل دقیق انسداد را مشاهده کند. در برخی مراکز، تصاویر دیجیتال ذخیره می‌شوند تا رادیولوژیست بعداً آن‌ها را تحلیل و گزارش نهایی را برای پزشک معالج ارسال کند.

۵. پایان آزمایش و مراقبت‌های بلافاصله بعد

پس از اتمام تصویربرداری، اسپکولوم و کاتتر به آرامی خارج می‌شوند. بیمار چند دقیقه در همان وضعیت استراحت می‌کند تا احساس ناراحتی برطرف شود. ممکن است پزشک چند دستمال یا پد بهداشتی بدهد، چون مقدار کمی از ماده حاجب یا ترشحات ممکن است خارج شود.
اکثر بیماران بلافاصله بعد از انجام آزمایش می‌توانند به کارهای روزمره خود برگردند.

۶. نکته مهم: اثر درمانی عکس رنگی رحم

جالب است بدانید که در برخی خانم‌ها، به‌ویژه آن‌هایی که انسداد جزئی در لوله‌ها دارند، انجام عکس رنگی رحم می‌تواند اثر درمانی هم داشته باشد. زیرا عبور ماده حاجب ممکن است باعث باز شدن چسبندگی‌های خفیف داخل لوله‌ها شود و در نتیجه، احتمال بارداری در ماه‌های بعد افزایش یابد. به همین دلیل بسیاری از پزشکان توصیه می‌کنند در دو تا سه ماه بعد از انجام این تست، اقدام به بارداری صورت گیرد.

بهترین زمان انجام عکس رنگی رحم

بهترین زمان برای انجام عکس رنگی رحم (HSG) معمولا بین روزهای ۷ تا ۱۰ سیکل قاعدگی است؛ یعنی زمانی که خونریزی قاعدگی تمام شده و هنوز تخمک گذاری شروع نشده است. در این بازه، رحم تمیز و بدون خون است و پزشک می‌تواند تصویر واضح‌تری از دیواره رحم و لوله‌های فالوپ ببیند. همچنین چون هنوز تخمک گذاری انجام نشده، احتمال بارداری صفر است و انجام آزمایش کاملا ایمن خواهد بود.

در زنانی که سیکل قاعدگی نامنظم دارند، پزشک با در نظر گرفتن الگوی پریود یا انجام تست بارداری، زمان دقیق را مشخص می‌کند. اگر لکه بینی یا علائم عفونت وجود داشته باشد، بهتر است آزمایش چند روز به تعویق بیفتد تا نتیجه دقیق‌تری بدست آید.

🌐تشخیص سندروم داون با سونوگرافی چگونه انجام می‌شود⁉️

مزایای هیستروسالپنگوگرافی یا عکس رنگی رحم

 از مهم ترین مزایای بارز این روش تشخیصی می توان به موارد زیر اشاره کرد:

غیر جراحی بودن

غیر تهاجمی بودن

عوارض بسیار کم

هیستروسالپنگوگرافی با بی حسی کامل نیز انجام داده می شود که از مهم ترین مزایای بارز آن می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• فرد دردی را احساس نخواهد کرد.
• تصویربرداری به دلیل عدم انقباض عضلات لگن بهتر انجام می شود.
• میزان تابش اشعه ایکس کاهش پیدا می کند.
• انسداد لوله فلوپ برطرف می شود.
• تصویربرداری در مدت زمان کوتاه تری انجام می شود.
• نیازی به روش های جراحی و تهاجمی نیست.

مراقبت‌های بعد از عکس رنگی رحم

بعد از انجام عکس رنگی رحم ممکن است کمی احساس درد، گرفتگی یا لکه بینی داشته باشید که طبیعی است. برای مراقبت بهتر، این نکات را رعایت کنید:

• در صورت باز بودن لوله‌ها، احتمال بارداری در ماه‌های بعد از آزمایش بیشتر می‌شود.
• همان روز کمی استراحت کنید و از انجام فعالیت‌های سنگین پرهیز کنید.
• در صورت تجویز پزشک، آنتی‌بیوتیک یا مسکن را طبق دستور مصرف کنید.
• تا ۲۴ تا ۴۸ ساعت بعد از آزمایش رابطه نداشته باشید تا خطر عفونت کاهش یابد.
• از پد بهداشتی استفاده کنید، ناحیه را تمیز و خشک نگه دارید و تا دو روز به استخر یا وان نروید.
• اگر دچار تب، ترشح بدبو، درد شدید یا خونریزی زیاد شدید، فوراً به پزشک مراجعه کنید.

تصویر برداری رنگی رحم در تهران

در حال حاضر مراکز رادیولوژی و سونوگرافی مختلفی در تهران مشغول به فعالیت هستند. اما بهترین مرکز هیستروسالپنگوگرافی لازم است ویژگی های زیر را دارا باشد :

• از جدیدترین دستگاه عکس رنگی رحم استفاده کند، مرکز رادیولوژی، سونوگرافی و ماموگرافی تخصصی طنین از به روز ترین و حرفه ای ترین مراکز تهران بوده که از بهترین و جدیدترین دستگاه های تصویربرداری برای انجام تست ها استفاده می کند.
• از کادر پزشکی متخصص و با مهارت تشکیل شده باشد، اگر کادر پزشکی تخصص و مهارت لازم را نداشته باشد ممکن است تصویربرداری به درستی انجام نشود و بیماری به اشتباه تشخیص داده شود.
• نتیجه عکس رنگی رحم را در سریع ترین زمان ممکن ارائه دهد.

هرگونه سوالی درباره این سونوگرافی دارید، فرم زیر را پر کنید تا در اسرع وقت با شما تماس گرفته شود:

❓ سؤالات متداول درباره عکس رنگی رحم

سخن آخر

با استفاده از این روش پزشک وجود هر مشکلی را درون رحم یا لوله های فالوپ تشخیص خواهد داد و روش های درمانی برای آن بکار می برد. البته این موضوع قابل درک می باشد که قبل و در طول پروسه هیستروسالپنگوگرافی یا عکس رنگی رحم، عصبی باشید یا استرس شدیدی را تجربه کنید. تنفس عمیق و آرام می تواند به شما کمک کند. جهت تعیین وقت برای انجام این سونوگرافی می توانید با شماره های مرکز سونوگرافی طنین تماس بگیرید.